245 Bağlı Ortaklıklar

245 Bağlı Ortaklıklar Nedir?

İşletmeler büyüme stratejileri doğrultusunda yalnızca iştirak ederek değil, başka işletmeler üzerinde kontrol gücü elde ederek de yatırım yapabilir. Bir işletmenin başka bir işletmenin sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olması ya da yönetim üzerinde fiili hâkimiyet kurması durumunda bu yatırım “bağlı ortaklık” olarak adlandırılır. Bu tür yatırımların muhasebede izlendiği hesap ise 245 Bağlı Ortaklıklar hesabıdır.

Tekdüzen Hesap Planı’na göre 245 Bağlı Ortaklıklar hesabı, işletmenin başka bir işletmenin yönetimini kontrol edecek düzeyde sermaye payına sahip olduğu uzun vadeli yatırımların izlendiği, aktif karakterli bir hesaptır. Bu hesap duran varlıklar grubunda yer alır ve kısa vadeli alım-satım amacıyla değil, uzun vadeli stratejik kontrol amacıyla yapılan yatırımları kapsar.

Bağlı ortaklık ile iştirak arasındaki temel fark, kontrol düzeyidir. İştirakte genellikle %10–%50 arası pay ve “önemli etki” söz konusuyken, bağlı ortaklıkta %50’den fazla pay veya fiili yönetim hâkimiyeti vardır.

245 Bağlı Ortaklıklar Nasıl Çalışır?

245 Bağlı Ortaklıklar nasıl çalışır? sorusu, hesabın bir varlık hesabı olması üzerinden açıklanır. İşletme, başka bir işletmenin çoğunluk hissesini satın aldığında veya sermayesine hâkim olacak şekilde katıldığında, ödediği bedel 245 Bağlı Ortaklıklar hesabına borç yazılır.

Bu hesapta izlenen yatırımlar:

• Başka bir şirketin çoğunluk hisselerinin satın alınması,

• Yeni kurulan bir şirkete hâkim ortak olarak sermaye koyulması,

• Mevcut bir iştirakin pay oranının %50’nin üzerine çıkarılması

gibi işlemler sonucu oluşur.

Bağlı ortaklık satıldığında, tasfiye edildiğinde veya kontrol gücü kaybedildiğinde, 245 Bağlı Ortaklıklar hesabı alacaklandırılarak azaltılır ya da kapatılır.

245 Bağlı Ortaklıklar İşleyişi

245 Bağlı Ortaklıklar işleyişi genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Bağlı Ortaklık Edinilmesi

İşletme, başka bir işletmenin kontrolünü sağlayacak düzeyde pay satın alır. Ödenen bedel maliyet değeriyle 245 Bağlı Ortaklıklar hesabına kaydedilir.

2. Dönem Sonu Değerleme

Bağlı ortaklıklar bilanço tarihinde genellikle maliyet bedeliyle gösterilir. Ancak bağlı ortaklığın mali durumunda kalıcı bozulma varsa, değer düşüklüğü karşılığı ayrılır (246 no’lu karşılık hesabı kullanılır).

3. Kâr Payı (Temettü) Gelirleri

Bağlı ortaklık kâr dağıttığında, ana ortaklığa düşen pay gelir olarak kaydedilir. Bu işlem 245 hesabı etkilemez.

4. Elden Çıkarma veya Kontrol Kaybı

Bağlı ortaklık satıldığında ya da pay oranı %50’nin altına düştüğünde, 245 Bağlı Ortaklıklar hesabı kapatılır ve oluşan kâr veya zarar gelir tablosuna yansıtılır.

245 Bağlı Ortaklıklar Muhasebe Kaydı

Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri 245 Bağlı Ortaklıklar muhasebe kaydıdır. Aşağıda farklı durumlara göre örnek yevmiye kayıtları yer almaktadır.

1. Bağlı Ortaklık Edinilmesi

İşletme, X A.Ş.’nin %70 hissesini 2.000.000 TL bedelle banka yoluyla satın almıştır:

245 Bağlı Ortaklıklar            2.000.000
      102 Bankalar                              2.000.000

Bu kayıtta:

• Uzun vadeli kontrol amaçlı yatırım yapıldığı için 245 hesap borçlanır,

• Banka hesabı azaldığı için 102 Bankalar alacaklanır.

2. Bağlı Ortaklıktan Kâr Payı Alınması

Bağlı ortaklık kâr dağıtmış ve ana işletmeye 300.000 TL temettü ödemiştir:

102 Bankalar                      300.000
      642 Faiz, Kâr Payı ve Diğer Gelirler       300.000

Bu işlem 245 hesabı etkilemez; sadece gelir kaydı yapılır.

3. Değer Düşüklüğü Karşılığı Ayrılması

Bağlı ortaklığın mali durumu bozulmuş ve yatırımın kalıcı değeri 2.000.000 TL’den 1.600.000 TL’ye düşmüştür. 400.000 TL değer düşüklüğü vardır:

654 Karşılık ve Değer Düşüklüğü Giderleri   400.000
      246 Bağlı Ortaklıklar
      Değer Düşüklüğü Karşılığı(-)                      400.000

Bilançoda bağlı ortaklık net 1.600.000 TL olarak görünür.

4. Bağlı Ortaklığın Kârla Satılması

Bağlı ortaklık 2.500.000 TL’ye satılmıştır. Defter değeri 2.000.000 TL’dir:

102 Bankalar                    2.500.000
      245 Bağlı Ortaklıklar                     2.000.000
      645 Menkul Kıymet Satış Kârları              500.000

Bu işlemle 500.000 TL kâr oluşmuştur.

5. Bağlı Ortaklığın Zararına Satılması

Eğer satış bedeli 1.700.000 TL olsaydı:

102 Bankalar                    1.700.000
654 Menkul Kıymet Satış Zararları   300.000
      245 Bağlı Ortaklıklar                     2.000.000

Bu durumda 300.000 TL zarar ortaya çıkardı.

245 Bağlı Ortaklıklar Hesabının Önemi

245 Bağlı Ortaklıklar hesabı, işletmenin başka şirketler üzerindeki kontrol gücünü ve uzun vadeli yatırım stratejisini gösteren en önemli hesaplardan biridir. Bu hesap sayesinde:

• İşletmenin hangi şirketleri fiilen yönettiği görülür,

• Uzun vadeli yatırımlar kısa vadeli işlemlerle karışmaz,

• Mali tablolar daha şeffaf ve güvenilir hale gelir.

Yatırımcılar, bankalar ve diğer mali tablo kullanıcıları, bu hesap sayesinde işletmenin grup yapısını ve büyüme politikasını daha net analiz edebilir.

Sonuç

245 Bağlı Ortaklıklar, işletmenin başka bir işletme üzerinde kontrol sağlayacak düzeyde yaptığı uzun vadeli yatırımların izlendiği aktif karakterli bir hesaptır. 245 Bağlı Ortaklıklar nasıl çalışır, 245 Bağlı Ortaklıklar işleyişi ve 245 Bağlı Ortaklıklar muhasebe kaydı doğru şekilde uygulandığında, işletmenin bağlı ortaklık yatırımları mali tablolarda açık, düzenli ve gerçeğe uygun biçimde yer alır. Bu hesap, işletmenin sadece bugünkü gücünü değil, geleceğe yönelik büyüme ve yönetim stratejisini de yansıtan temel muhasebe hesaplarından biridir.